Każdego roku magazyn Nature Medicine prosi czołowych naukowców o wybranie 11 badań klinicznych, które ich zdaniem mogą wpłynąć na kształt medycyny w nadchodzącym roku. W 2026 r. ich wybory dotyczą nowych sposobów zapobiegania i leczenia poważnych chorób, od infekcji i nowotworów po schorzenia serca i choroby autoimmunologiczne.
W tym artykule przyjrzymy się bliżej tym badaniom, wyjaśniając, dlaczego mają one znaczenie dla pacjentów i społeczności na całym świecie.
1. Nowa szczepionka zapewniająca lepszą ochronę przed gruźlicą
Gruźlica zabija ponad 1,3 miliona osób rocznie, jednak obecna szczepionka zapewnia jedynie ograniczoną ochronę nastolatkom i dorosłym, czyli grupom najbardziej dotkniętym tą chorobą. Badanie to testuje nową szczepionkę, która ma na celu zapobiegać przekształcaniu się niekatywnej gruźlicy w aktywną chorobę.
Wcześniejsze badania wykazały, że szczepionka może zmniejszyć ryzyko o około 50%, co czyni ją jednym z najbardziej obiecujących kandydatów od dziesięcioleci.
2. Kontrolowanie HIV bez codziennego leczenia
Leczenie HIV jest bardzo skuteczne, ale wymaga przyjmowania leków każdego dnia, aby utrzymać wirusa pod kontrolą. To badanie sprawdza, czy przeciwciała o długim działaniu mogą kontrolować HIV nawet po odstawieniu codziennych leków.
Wyniki pokazały, że wielu uczestników mogło pozostawać bez codziennego leczenia przez kilka miesięcy, a w niektórych przypadkach znacznie dłużej, bez nawrotu wirusa.
3. Poszukiwanie metod leczenia zespołu przewlekłego COVID (long COVID)
Miliony osób z zespołem przewlekłego COVID (inaczej long COVID) zmagają się z wyniszczającym zmęczeniem oraz objawami, które nasilają się nawet po niewielkim wysiłku. To badanie sprawdza, czy istniejące już leki mogą łagodzić te objawy poprzez zmniejszenie stanu zapalnego i poprawę przepływu krwi.
Ponieważ obecnie dostępnych jest bardzo niewiele potwierdzonych metod leczenia, pozytywne wyniki mogłyby pomóc w opracowaniu opieki dla schorzenia dotykającego szacunkowo około 65 milionów ludzi na całym świecie.
4. Jedna szczepionka działająca przeciwko dwóm śmiertelnym chorobom wirusowym
Gorączka Lassa to poważna choroba wirusowa, która co roku dotyka tysiące osób w Afryce Zachodniej i może być szczególnie niebezpieczna w czasie ciąży. To badanie kliniczne fazy 1 testuje nową szczepionkę zaprojektowaną tak, aby w jednym podaniu chronić zarówno przed gorączką Lassa, jak i wścieklizną.
Badanie koncentruje się na bezpieczeństwie oraz odpowiedzi immunologicznej organizmu, a wczesne wyniki sugerują, że szczepionka jest dobrze tolerowana i potrafi wywołać wytwarzanie ochronnych przeciwciał.
5. Zmniejszanie ryzyka chorób serca poprzez zwalczanie stanu zapalnego
Choroby serca nie są spowodowane wyłącznie przez cholesterol – stan zapalny również odgrywa kluczową rolę w zawałach serca i udarach. Badanie kliniczne fazy 3 sprawdza, czy zmniejszenie szkodliwego stanu zapalnego może obniżyć ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób, które mimo standardowego leczenia pozostają w grupie wysokiego ryzyka.
Badanie koncentruje się na pacjentach z historią choroby serca oraz utrzymującym się stanem zapalnym, czyli grupie, dla której dostępne są ograniczone dodatkowe opcje terapeutyczne.
6. Nowa terapia celowana w leczenie zaawansowanego raka trzustki
Rak trzustki jest jednym z najbardziej agresywnych nowotworów, a obecnie stosowane metody leczenia często przynoszą ograniczone korzyści i wiążą się z istotnymi skutkami ubocznymi. Badanie kliniczne fazy 3 ocenia nową, doustną terapię celowaną jako alternatywę dla standardowej chemioterapii u pacjentów z chorobą przerzutową.
Celem badania jest zablokowanie kluczowego czynnika napędzającego wzrost raka trzustki, który występuje u większości chorych, aby spowolnić postęp choroby i zwiększenie szans na przeżycie.
7. Długotrwały „reset” układu odpornościowego w miastenii
Miastenia to choroba, w której układ odpornościowy atakuje połączenia między nerwami a mięśniami, co prowadzi do znacznego osłabienia mięśni i szybkiego zmęczenia. To badanie sprawdza nowe podejście, które polega na czasowym „przeprogramowaniu” własnych komórek odpornościowych pacjenta, aby uzyskać długotrwałą poprawę bez konieczności ciągłego leczenia.
Wcześniejsze wyniki były obiecujące: w poprzednim badaniu u ponad połowy uczestników po sześciu miesiącach objawy były minimalne lub nie występowały wcale, a u wielu osób korzyści utrzymywały się nawet przez rok.
8. Edycja genów w leczeniu rzadkiego zaburzenia odporności
Przewlekła choroba ziarniniakowa to rzadka choroba dziedziczna, w której komórki układu odpornościowego nie potrafią skutecznie niszczyć niektórych bakterii i grzybów. Prowadzi to do nawracających, ciężkich zakażeń oraz przewlekłego stanu zapalnego. To badanie sprawdza, czy edycja genów może usunąć przyczynę choroby u samego źródła.
Na czym to polega: lekarze pobierają od pacjenta jego własne krwiotwórcze komórki macierzyste, w warunkach laboratoryjnych naprawiają wadliwy gen, a następnie podają skorygowane komórki z powrotem do organizmu. Wczesne wyniki u pierwszych pacjentów sugerują, że funkcja układu odpornościowego może zostać przywrócona do poziomu, który zapobiega zakażeniom i może ograniczać stan zapalny.
Dla pacjentów, którzy nie mogą zostać poddani obarczonemu wysokim ryzykiem przeszczepowi od dawcy, będącemu obecnie jedyną metodą leczenia, podejście to może być bezpieczniejszą i bardziej precyzyjną opcją o długotrwałym działaniu.
9. Wykorzystanie układu odpornościowego w leczeniu zaawansowanego raka piersi
Zaawansowany rak piersi, który rozprzestrzenił się do innych części ciała, nadal rzadko jest chorobą wyleczalną, a wiele pacjentek wyczerpuje dostępne opcje terapeutyczne po zastosowaniu kilku różnych metod leczenia. To badanie sprawdza, czy immunoterapia komórkowa – „ucząca” układ odpornościowy rozpoznawania i atakowania komórek nowotworowych – może, w połączeniu z innym lekiem wzmacniającym odporność, wydłużyć przeżycie w porównaniu ze standardową chemioterapią.
Badanie obejmuje zróżnicowaną grupę pacjentek z różnymi typami raka piersi, w tym osoby z przerzutami do mózgu. Taka konstrukcja badania ma na celu uzyskanie wyników odzwierciedlających rzeczywistych pacjentów leczonych na co dzień przez lekarzy, a nie jedynie idealnie dobranych kandydatek.
10. Wykorzystanie komórek macierzystych do wspierania regeneracji mózgu
Udar, choroba Parkinsona oraz pourazowe uszkodzenie mózgu mogą prowadzić do trwałych uszkodzeń, dla których istnieje niewiele skutecznych metod leczenia. To badanie sprawdza, czy komórki macierzyste pobrane z własnego szpiku kostnego pacjenta mogą wspierać naprawę mózgu i poprawiać jego funkcjonowanie.
Komórki podawane są zarówno dożylnie, jak i przez nos – drogą, która może umożliwiać im bardziej bezpośrednie dotarcie do mózgu. Zabieg jest stosunkowo krótki, a wczesne relacje pacjentów sugerują możliwą poprawę ruchu, mowy oraz funkcjonowania w codziennym życiu, choć nie jest to metoda prowadząca do wyleczenia.
11. Ukierunkowane obniżanie Lp(a) w zapobieganiu zawałom serca i udarom
U części osób występuje dziedzicznie podwyższone stężenie lipoproteiny(a), czyli Lp(a), cząsteczki podobnej do cholesterolu, która znacząco zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu. W przeciwieństwie do „zwykłego” cholesterolu, Lp(a) słabo reaguje na statyny oraz zmiany stylu życia, przez co pacjenci ci mają ograniczone możliwości leczenia.
To badanie kliniczne ocenia nowy lek zaprojektowany specjalnie w celu obniżenia stężenia Lp(a) i sprawdza, czy jego redukcja rzeczywiście zmniejsza częstość zawałów serca, udarów oraz zgonów z powodu chorób serca. Z udziałem około 7 000 uczestników na całym świecie jest to jedno z największych badań tego typu.
Źródło
Informacje przedstawione w tym artykule opierają się na:
May M. Eleven clinical trials that will shape medicine in 2026. Nature Medicine (2025).
Dostępne tutaj: https://www.nature.com/articles/s41591-025-04083-x